Gmina samorządowa w obecnym kształcie utworzona została na podstawie rozporządzeniaRady Ministrów z dnia 28 grudnia 1990 roku w sprawie połączenia niektórych miast i gmin, w których dotychczas działały wspólne organy (Dz.U. z 1991 r. nr 3, poz. 12) – z mocą obowiązującą od 1 lutego 1991 – na skutek połączenia miasta Międzyrzecz i gminy Międzyrzecz w jedną jednostkę samorządu terytorialnego [te dwie odrębne jednostki samorządowe funkcjonowały od 27 maja 1990 do 31 stycznia 1991, posiadając jednak wspólne organy władzy (zarząd z burmistrzem jako przewodniczącym oraz radę), a także wspólną administrację (Urząd Miasta i Gminy Międzyrzecz)]. Do końca 1998 r. gmina wchodziła w skład województwa gorzowskiego.
Widok na Międzyrzecz z najwyższego wzgórza na terenie gminyWał Bukowiecki
Gmina Międzyrzecz zlokalizowana jest w północno-zachodniej części Niziny Wielkopolskiej i zachodnich krańcach Bruzdy Zbąszyńskiej. Jej obszar wchodzi w skład Pojezierza Lubuskiego.
Obszar gminy usytuowany jest na wysokości od 43,1 mn.p.m. (okolice wsi Gorzyca) do 137,6 m n.p.m. (okolice wsi Nietoperek), zajmując łączną powierzchnię 315,36 km²[1] i będąc zamieszkiwanym przez 23 920 mieszkańców (stan na 31 grudnia 2022), co daje gęstość zaludnienia 76 osób/km²[2].
Od północy gmina Międzyrzecz graniczy z gminą Przytoczna (na długości 7,5 km), od wschodu – z gminami Pszczew (17,5 km) i Trzciel (25,0 km), od południa – z gminami Świebodzin (9,8 km) i Lubrza (6 km), a od zachodu – z gminami Sulęcin (6,2 km) i Bledzew (22,3 km). Południowa granica gminy jest równocześnie granicą powiatów: międzyrzeckiego i świebodzińskiego oraz podregionów: gorzowskiego i zielonogórskiego (NUTS 3)[3]
Maksymalna rozciągłość w osi północ-południe to 22 125 metrów.
Maksymalna rozciągłość w osi wschód-zachód to 26 625 metrów.
Stopień zalesienia 49,3% (jeden z najwyższych w Polsce) – przewaga lasów iglastych (głównie sosnowych) o niezwykle urozmaiconej florze i faunie.
Klimat
Gmina należy do cieplejszych obszarów kraju. Średnia roczna temperatura dla Międzyrzecza wynosi 8 °C. Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń a najcieplejszym lipiec (średnia od 17,4 do 17,6 °C)[4]
Najwyższe wartości opadowe występują w południowej części gminy, na obszarze wysoczyzn (średnia roczna 575 mm), natomiast najniższe w dolinie Obry.
Dominującymi kierunkami wiatru są zachód, południowy zachód i północny zachód.
Na terenie gminy znajduje się ok. 50 naturalnych zbiorników wodnych, w tym 28 jezior o wielkości od 2 ha do 112 ha (największe – jezioro Głębokie), wszystkie z wodą I lub II klasy czystości.
Naturalne zbiorniki wodne – o powierzchni powyżej 2 hektarów – wraz z ich oficjalnymi nazwami (w kolejności alfabetycznej):
Ponadto na terenie gminy Międzyrzecz znajduje się kilkanaście innych naturalnych zbiorników wodnych o powierzchni od 1 ha do 4 ha, nie posiadających oficjalnej nazwy.
Przez teren gminy Międzyrzecz przepływają trzy główne rzeki: Obra, Paklica oraz Jeziorna. Dodatkowo na terenie gminy znajdują się pomniejsze naturalne i sztuczne cieki wodne.
Demografia
Według danych na 31 grudnia 2022 gminę zamieszkiwało 23 920 osób, co stanowi 42,80% ogółu ludności powiatu międzyrzeckiego[2]. Gęstość zaludnienia – 76 osób/km². Stopień urbanizacji – 71,31%.
Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2022):
Ogółem
Kobiety
Mężczyźni
Osób
%
Osób
%
Osób
%
Ogółem
23 920
100
12 293
51,39
11 627
48,61
Miasto
17 057
71,31
8916
37,27
8141
34,03
Wieś
6863
28,69
3377
14,12
3486
14,57
▶Wieś vs ▶miasto
Ogółem (▶k, ▶m)
Miasto (▶k, ▶m)
Wieś (▶k, ▶m)
Piramida wieku mieszkańców gminy Międzyrzecz w 2014 roku[6].
Kultura i oświata
Edukacja
Budynek Liceum Ogólnokształcącego i SP nr 1.Budynek SP nr 2.
Na terenie gminy Międzyrzecz funkcjonują następujące jednostki oświatowe:
Przedszkola i żłobki
Przedszkole nr 1 z Grupami Żłobkowymi „Pod Jarzębinką” w Międzyrzeczu (publiczne, gminne)
Przedszkole nr 3 w Międzyrzeczu (publiczne, gminne)
Przedszkole nr 4 „Bajkowa Kraina” w Międzyrzeczu (publiczne, gminne)
Przedszkole nr 6 im. Jana Brzechwy w Międzyrzeczu (publiczne, gminne)
Niepubliczne Przedszkole „Bajkowy Dworek” w Międzyrzeczu (prywatne)
Niepubliczne Przedszkole „Bajkowy Zakątek” w Międzyrzeczu (prywatne)
Niepubliczne Przedszkole „Bocianie Gniazdo” w Międzyrzeczu (prywatne)
Niepubliczne Przedszkole „Jutrzenka” w Międzyrzeczu (prywatne)
Niepubliczne Przedszkole Językowe „Tęczowa Akademia” w Międzyrzeczu (prywatne)
Niepubliczny Żłobek „Wyspa Szkrabów” w Międzyrzeczu (prywatny)
Szkoły podstawowe
Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Sportowymi w Międzyrzeczu
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Szarych Szeregów w Międzyrzeczu
Szkoła Podstawowa nr 3 im. Powstańców Wielkopolskich w Międzyrzeczu
Szkoła Podstawowa nr 4 w Międzyrzeczu (wraz z oddziałami przedszkolnymi)
Szkoła Podstawowa nr 6 w Międzyrzeczu
Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Marii Konopnickiej w Międzyrzeczu
Po transformacji systemowej władze Międzyrzecza nawiązały współpracę z sześcioma jednostkami samorządowymi z państw zachodnich (kolejność alfabetyczna)[9]:
Andrésy – od 1997 (nieoficjalnie), od 8 października 2005 (oficjalnie)
W 1885 r. w Międzyrzeczu wybudowano dworzec kolejowy i miasto stało się węzłem kolejowym, bowiem przebiegały przez nie 3 linie kolejowe, obsługujące ruch pasażerski oraz towarowy:
Stację kolejową w Międzyrzeczu oddano do użytku w 1885 roku wraz z linią kolejową relacji Zbąszynek – Gorzów Wielkopolski (główną i najstarszą magistralą kolejową w okolicy), a po wybudowaniu dwóch kolejnych linii stała się ona stacją węzłową. Ponadto na terenie gminy funkcjonują obecnie jeszcze dwa przystanki kolejowe: Bukowiec Międzyrzecki i Głębokie Międzyrzeckie (obydwa na linii nr 367).
Od 1925 r. do dziś główną i największą stacją kolejową w okolicy Międzyrzecza jest Zbąszynek (poprzez nią możliwa jest komunikacja kolejowa z resztą Polski i zagranicą).