Słowaczyzna jako część wczesnopiastowskiej Polski za rządów Bolesława I Chrobrego (992–1025).
Mapa etnograficzna Cesarstwa Austrii , 1855: Czesi , Morawianie i Słowacy
Słowaczyzna lub Ziemia słowacka [1] [2] (słow. Slovenská zem , Slovensko ; węg. Tótország [3] ) – kraina historyczna w środkowej Europie , położona mniej więcej na terenie dzisiejszej Słowacji .
W latach 1003–1025/1031 ziemie te wchodziły w skład Księstwa/Królestwa Polskiego , po przyłączeniu przez Bolesława Chrobrego . Kronika polsko-węgierska opisywała, że: „Granice Polaków rozciągały się bowiem aż do brzegu Dunaju , do miasta Ostrzyhomia , potem wiodły do miasta Egeru , a dalej kierując się ku rzece, która zwie się Ciepłą (Topľa ) aż do grodu Salis , i tam kończyły się granice między Węgrami , Rusinami i Polakami”[4] [5] [6] .
Historia
Pierwszym znanym słowiańskim tworem państwowym na terytorium Słowacji było Państwo Samona w VII wieku . W VIII wieku na tych terenach powstało Księstwo nitrzańskie . W 833 roku władca Nitry Pribina został wypędzony przez Mojmira I i odtąd aż do 906 roku obszar ten wraz z Czechami i Morawami tworzył państwo wielkomorawskie . W tym też okresie rozpoczęła się chrystianizacja . W państwie tym działali m.in. św. Cyryl i Metody . Około 880 roku powstała tu Diecezja nitrzańska . Był to, oprócz XX wieku, jedyny okres w historii kraju, gdy był on związany politycznie z Czechami . Po upadku państwa wielkomorawskiego księstwo nitrzańskie stało się częścią Węgier i było apanażem członków dynastii Arpadów .
W latach 1003–1018 i chwilowo w 1031 roku tereny Słowacji należały do władców Polski, po czym około 1031 roku zostały podbite przez Królestwo św. Stefana [a] . Od tego czasu ziemie słowackie stanowiły integralną część Królestwa Węgier , tworząc jego północne komitaty (tzw. Górne Węgry – węg. Felvidék ). Północ kraju zamieszkana była przez ludność pochodzenia słowiańskiego, południe zaś stanowiło obszar intensywnej kolonizacji szlachty węgierskiej. Od XVII wieku na tych terenach osiedliło się wielu Niemców (tzw. Ostsiedlung )[6] [7] [8] [9] .
W 1526 roku, wraz z przejściem Węgier we władanie dynastii Habsburgów , Słowaczyzna stała się częścią monarchii habsburskiej . Pod koniec XVIII w. w środowisku nielicznej inteligencji zaczęła się kształtować słowacka świadomość narodowa za sprawą działalności Ľudovíta Štúra i zainspirowanych przez niego szturowców . W czasie Wiosny Ludów doszło do zderzenia powstania słowackiego z rewolucją węgierską . Na wiecu w Liptovským Svätým Mikulášu (maj 1848) słowaccy działacze uchwalili swoje postulaty narodowe. Sprzeciw Węgrów spowodował, że politycy słowaccy dochowali wierności Habsburgom. Jednakże cesarz Franciszek Józef I nie zgodził się na autonomię Słowacji. Ugoda austriacko-węgierska z 1867 pozwoliła Węgrom wzmóc urzędową madziaryzację . Dochodziło do krwawych zajść (masakra demonstracji w Černovej ). W obliczu tego nasiliły się wśród Słowaków idee wspólnego bytu czesko-słowackiego . W czasie I wojny światowej czeskie i słowackie środowiska emigracyjne w USA opowiedziały się za utworzeniem wspólnego państwa. 28 październiku 1918 w czasie rozpadu Austro-Węgier , Czesi proklamowali w Pradze powstanie państwa czechosłowackiego [10] . Dwa dni później słowaccy delegaci zadeklarowali jedność z narodem czeskim w deklaracji martińskiej [11] .
Wkrótce po układzie monachijskim i rozpadzie Czechosłowacji, 14 marca 1939 roku sejm słowacki proklamował powstanie Pierwszego Państwa Słowackiego , formalnie niepodległego, w praktyce będące protektoratem III Rzeszy Niemieckiej [10] .
Zobacz też
Uwagi
↑ Nie jest jasne, w którym momencie Słowaczyzna odpadła od Polski. W historiografii przyjmowane są przede wszystkim dwa możliwe przedziały czasowe: 1007–1009 i 1030–1031, z czego drugi przeważa w nowszych pracach (Labuda G., Granice południowe Polski w X i XI wieku, czyli castrum' Trecen w dokumentach biskupstwa wrocławskiego (1155, 1245) w Studia nad początkami państwa polskiego , tom II, s. 212–239). Spotkać można też daty 1018 i 1029.
Przypisy
↑ Orgelbrand, S.: Encyklopedyja powszechna . Orgelbrand, 1866, s. 620. [dostęp 2015-04-10].
↑ Bobrownicka, M.: Zwia̜zki i paralele literatur polskiej i słowackiej . Ossolineum , 1972, s. 109–113. [dostęp 2015-04-10]. (pol. ) .
↑ Szarka, L.: Slovenský národný vývin: národnostná politika v Uhorsku 1867-1918 . Kalligram Könyvkiadö, 1999, s. 348. ISBN 978-80-7149-318-1 . [dostęp 2015-04-10]. (słow. ) .
↑ Kwartalnik historyczny, t. 39, s. 296, Towarzystwo Historyczne, 1925.
↑ Uniwersytet Jagielloński . Studium Słowiańskie, Polska Akademia Nauk. Komitet Słowianoznawstwa. 1989. Pamiętnik słowiański .
↑ a b Kościelak 2010 ↓ .
↑ Słownik władców Europy średniowiecznej , pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Wyd. Poznańskie, Poznań 1999, s. 337.
↑ Jan Owsinski, P.E.: Ethnic Groups and Population Changes in Twentieth-Century Central-Eastern Europe . M.E. Sharpe, s. 104. ISBN 978-0-7656-1833-7 . [dostęp 2015-04-10].
↑ Třeštík 2001 ↓ .
↑ a b Słowacja. Historia , [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2016-01-02] .
↑ Grzegorz Chmielewski: Geneza państwa i naczelnych instytucji państwowych Republiki Słowackiej . [dostęp 2018-11-20]. (pol. ) .
Bibliografia
Państwo słowackie
Pozostałe