Haboob^[1] (tiếng Ả Rập: هَبوب, đã Latinh hoá: habūb) là một dạng dòng chảy mật độ trong khí quyển tạo nên những trận bão bụi dữ dội, hiện tượng này sinh ra từ các luồng gió mạnh trong dòng khí đi xuống của các cơn giông hoặc ít phổ biến hơn là từ các frông thời tiết. Những cơn bão này xuất hiện tại các vùng khô hạn và bán khô hạn trên toàn thế giới, bao gồm Tây Á, Bắc Phi, Úc và Bắc Mỹ và cũng từng được quan sát thấy trên Sao Hỏa cũng như mặt trăng Titan của Sao Thổ. Một cơn haboob thường hình thành khi luồng khí lạnh từ cơn giông lao mạnh xuống dưới, tạo ra gió mạnh ở bề mặt và cuốn bụi bay lên không trung.

Tại Khartoum, Sudan, các ghi chép lịch sử cho thấy bão haboob có thể đạt độ cao lên tới 2.000 m (7.000 ft), di chuyển với tốc độ lên đến 70 km/h (45 mph) và kéo dài tới 6,5 giờ.^[2] Đôi khi, phạm vi bao phủ của bão haboob có thể trải dài tới 1.000 km (600 mi).^[3]

Thuật ngữ "haboob" bắt nguồn từ gốc từ tiếng Ả Rập, "haab" có nghĩa là gió hoặc thổi.^[4][5] Thuật ngữ này ban đầu được dùng để mô tả các trận bão bụi ở Sudan, và lần đầu tiên được áp dụng cho các trận bão bụi tại Bắc Mỹ vào năm 1972 bởi Robert Ingram cùng các cộng sự.^[6][2] Thuật ngữ này bắt đầu được sử dụng phổ biến trong tiếng Anh tại Arizona sau năm 1999.^[6]

Phần này cần thêm chú thích nguồn gốc để kiểm chứng thông tin. Mời bạn giúp hoàn thiện bài viết này bằng cách bổ sung chú thích tới các nguồn đáng tin cậy. Các nội dung không có nguồn có thể bị nghi ngờ và xóa bỏ. (Tìm hiểu cách thức và thời điểm xóa thông báo này)

Khi các cơn giông hình thành, gió thổi ngược chiều với hướng di chuyển của cơn bão và thổi từ mọi phía đổ dồn vào tâm giông. Khi cơn giông tan dần và bắt đầu trút mưa, hướng gió sẽ đảo chiều, thổi mạnh ra bên ngoài và thường đạt cường độ mạnh nhất theo hướng di chuyển của cơn bão.^[7][8][9]

Khi luồng khí lạnh và đặc hơn này (gọi là luồng giáng hay downburst) chạm tới mặt đất, nó cuốn theo bụi, cát, phù sa và đất sét khô tơi xốp từ sa mạc, tạo thành một bức tường trầm tích lơ lửng di chuyển phía trước đám mây giông. Bức tường bụi này có thể rộng tới 100 km (62 dặm) và cao vài km. Vào thời điểm mạnh nhất, gió haboob có thể đạt tốc độ 35–100  km/h (22–62  dặm/giờ) và ập đến bất ngờ mà hầu như không có cảnh báo trước. Mưa thường không kịp rơi xuống mặt đất do bị bốc hơi trong bầu không khí nóng và khô (hiện tượng này được gọi là virga). Quá trình bốc hơi làm luồng khí đang lao xuống trở nên lạnh hơn và đẩy nó di chuyển nhanh hơn về phía trước. Trong một số trường hợp, mưa kéo dài có thể cuốn theo lượng lớn bụi, dẫn đến hiện tượng được gọi là "bão bùn" khi tình trạng trở nên nghiêm trọng.

Những người buộc phải ở ngoài trời khi haboob xảy ra nên sử dụng các biện pháp bảo vệ mắt và hệ hô hấp. Việc tìm nơi trú ẩn được đặc biệt khuyến nghị khi bão haboob diễn ra dữ dội.

Khi đang lái xe, tài xế nên tấp vào lề đường và tắt đèn xe để tránh gây nhầm lẫn cho các tài xế khác trong điều kiện tầm nhìn hạn chế.^[10]

Các cơn bão bụi Haboob đã được ghi nhận trên khắp Bán đảo Ả Rập, tại Kuwait và ở những vùng khô cằn nhất của Iraq.^[11] Tại Bán đảo Ả Rập, Iraq và Kuwait, gió haboob thường hình thành do sự sụp đổ của một cơn giông.

Các cơn bão bụi haboob ở châu Phi thường xuất hiện tại các vùng địa sinh học Sahara và Sahel, đặc biệt phổ biến ở Sudan – nơi chúng được đặt tên và mô tả lần đầu. Hiện tượng này hình thành do sự dịch chuyển về phía bắc của Dải hội tụ liên chí tuyến vào mùa hè, đưa hơi ẩm từ Vịnh Guinea vào khu vực Bắc Phi.

Tại Úc, các trận bão bụi haboob thường gắn liền với các đợt không khí lạnh. Các vùng hoang mạc ở miền Trung nước Úc, đặc biệt là khu vực gần Alice Springs là nơi thường xuyên xảy ra hiện tượng này. Những cơn bão haboob cuốn cát và bụi bặm lên độ cao hàng km trên không trung, đồng thời để lại lớp cát dày tới 30 cm trên đường đi của nó.

Cũng như ở Tây Á, các cơn bão bụi haboob tại Bắc Mỹ thường hình thành do sự sụp đổ của một cơn giông. Đây là hiện tượng ở quy mô địa phương hoặc quy mô trung bình (mesoscale); vào những thời điểm hạn hán gay gắt, chúng có thể bắt nguồn từ các khu vực sản xuất nông nghiệp. Một số trận bão bụi nổi tiếng nhất trong thời kỳ "Dust Bowl" (thời kỳ bão bụi tàn phá vùng Đồng bằng Lớn của Mỹ) và các sự kiện tương tự sau đó thực chất là các hiện tượng ở quy mô lớn (synoptic scale), thường do sự di chuyển của một frông lạnh mạnh gây ra; trong đó, các cơn bão vào ngày 11 tháng 11 năm 1911, từ ngày 9 đến 11 tháng 5 năm 1934, ngày 14 tháng 4 năm 1935 và ngày 19 tháng 2 năm 1954 là những ví dụ điển hình và rõ nét nhất.

Các cơn bão bụi quy mô toàn cầu trên Sao Hỏa thường được so sánh với các cơn bão bụi haboob trên Trái Đất.^[12]

Các trận bão bụi trên Titan được quan sát vào năm 2009 và 2010 đã được so sánh với các trận bão bụi haboob.^[13][14] Tuy nhiên, các đám mây bão đối lưu này được tạo thành từ những giọt mê tan lỏng, còn bụi thì nhiều khả năng bao gồm các hợp chất hữu cơ gọi là tholin.^[14]

• Bora (gió)
• Bão bụi
• Simoom
• Lốc cát
• Dông khô
• Dông
• Thời tiết